آمد زيرا كه بنياد آدمى بر مزاج است كه اگر مزاج هست آدمى هست و چون مزاج نماند آدمى هم نماند . و صحت و مرض و حذاقت و حماقت و كياست و بلادت و اخلاق نيك و بد و درازى عمر و كوتاهى عمر و مانند اين جمله بمزاج تعلق دارد يعنى چون حاذق و دانا باشد بسعى و كوشش و ادب و خدمت كار خود به جايى رساند كه رأس قبيله و بزرگ ايشان گردد و روزى بر وى فراخ گردد و سبب روزى چندين كس گردد . و چون احمق و نادان باشد به بطالى و بىادبى و سفاهت كار خود به جايى رساند كه خوار قبيله و كوچك‌ترين ايشان شود و روزى بر وى تنگ گردد و به هزار مذلت و خوارى نانى بدست آرد تا بخورد اينست معنى : « السعيد من سعد فى بطن امه و الشقى من شقى فى بطن امه » و اينست معنى : « فرغ الرب من الخلق و الخلق و الرزق و الاجل » . و منجمان مىگويند كه تفاوت آدميان در مبادى بمزاج تعلق ندارد بطالع « 1 » تعلق دارد سبب صحت و مرض و حذاقت و كياست « 2 » و اخلاق نيك و بد و درازى عمر و كوتاهى عمر و عزت و خوارى و توانگرى و درويشى و فراخى روزى و تنگى روزى از طالع و خداوند طالعست اينست معنى : « فرغ الرب من الخلق و الخلق و الرزق و الاجل » و اينست معنى : « السعيد من سعد فى بطن امه و الشقى من شقى فى بطن امه » يعنى اگر چنين بودى كه توانگرى و درويشى و عزت و خوارى و فراخى روزى و تنگى روزى بمزاج سليم و عقل و كياست و علم و كفايت متعلق بودى مىبايستى كه مزاج معتدل و عقلا و علما هميشه توانگر و فراخ روزى و با جاه و حشمت بودندى و نه چنين است اى بسا معلولان مادرزاد و احمقان بىتدبير كه از زر و نقره خزينه‌ها پر دارند و بنده و خدمتكار و لشكر دارند و اى بسا ابلهان بىادب و جهال بىكفايت كه بر سر عقلا و علما حاكمند . ديگر اهل حلول و اتصال مىگويند كه تفاوت آدميان در مبادى بمزاج و طالع تعلق ندارد تفاوت آدميان در مبادى از آن جهت است كه هر يك مظهر

--> ( 1 ) - بطالع خداوند طالع ( 2 ) - و حماقت و كياست و بلادت